Ruski car Ivan Grozni bio je Srbin

Foto: Wikipedia
79

Prvi zvanični Srbin od pamtiveka u Rusiji je niko drugi do car Ivan Četvrti Vasiljevič. Rođen je u naselju, koje je danas južni deo Moskve 3. septembara 1530. A preminuo je u Kremlju, u srcu Moskve 28. marta 1584. godine. Bio je veliki knez Moskve od 1533. do 1547. godine i potom car Rusije do smrti. Zvali su ga Ivan Silni i Ivan Gorzni.

Njegov otac Vasilije Treći Obolenski bio je Rus i veliki moskovski knez, a majka Jelena Glinskaja bila je Srpkinja. Careva majka Jelena Glinskaja, koja je rođena 1508. godine u Moskvi, poticala je iz srpske porodice Jakšić. Kako tvrdi Katarina Mitrović, istraživač – saradnik Centra za istorijsku geografiju i istorijsku demografiju BU, u pitanju je porodica koja je igrala značajnu ulogu u odbrambenom sistemu južnih granica Kraljevine Ugarske od turskih napada.

„ Stefan i Milica Jakšić su imali šestoro dece – tri sina i tri kćeri. Jedna od kćeri, Ana Jakšić, udala se negde između 1501. i 1506. godine za litavskog kneza Vasilija Ljvovog Glinskog, koji je umro već 1515. godine. Supruga ga je nadživela više od trideset godina. Iako je trajao kratko, ovaj brak je bio vrlo plodan, u njemu su rođeni trojica sinova i tri kćeri. Jedna od ćerki litavskog kneza Vasilija Ljvovog Glinskog i Ane Jakšić Glinske, Jelena, udala se za moskovskog velikog kneza Vasilija Trećeg Obolenskog“ – otkriva ovu porodičnu liniju istoričar Katarina Mitrović.

Ovaj brak Vasilija Trećeg Obolenskog i Jelene Glinskaje, oca i majke Ivana Gorznog, potresao je rusku aristokratiju, a o njegovoj legitimnosti se raspravljalo čak i na Svetoj Gori. Naime, Vasilije III je imao zakonitu suprugu Solomniju Soburovu, koju je protiv njene volje poslao u manastir stoga što nije mogla da mu rodi naslednika.

Istoričar Dejan Tanić, koji se bavio geneološkim poreklom cara Ivana Vasiljeviča Groznog, utvrdio je da je car imao srpske pretke po trostrukoj liniji. Po muškoj liniji, „baba po ocu Ivana Groznog, Sofija Paleolog, bila je čukununuka despota Dejana i Teodore Nemanjić, sestra cara Dušana”.

„ A posredno preko Nemanjića, Ivan Grozni se geneološki može povezati i sa Lazarevićima-Brankovićima, jer je kneginja Milica (u monaštvu Evgenija), supruga kneza Lazara, bila kćer kneza Vratka, praunuka velikog kneza (i dukljanskog kralja do 1208) Vukana, rođenog brata kralja Stefana Nemanjića Prvovenčanog” , tvrdi Dejan Tanić.

I careva majka Jelena Jakšić Glinskaja, koja je mlada ostala bez muža i careva baba Ana Jakšić Glinskaja, bile su Srpkinje. Sam car Ivan Grozni je vrlo poštovao majčinu porodicu, pa je svog ujaka, kneza Mihaila Glinskog, koji je po majci Ani bio Srbin, postavio za carskog vojvodu i namesnika u Novgorodu.
“Međutim, sastavljanje rodoslova Jakšića pod nazivom “Ukaz o srpskih careh i kraljeh i despoteh i velikih knezeh” bilo je potrebno da bi se pokazalo kako su Jelena Glinska, velika kneginja moskovska ili srpska, kako se u ovom spisu naziva, i njen sin Ivan Grozni, prvi ruski car, zapravo potomci srpske svetorodne dinastije Nemanjića”, kaže istoričar Katarina Mitrović.

Ana Jakšić Glinskaja, baka cara Ivana IV

Jelena Glinska je knezu Vasiliju rodila dvojicu sinova –cara Ivana IV Groznog (1530) i Georgija, kneza Uglickog (1533). Ivan Vasiljevič, koji je rano ostao bez oca i teško živeo u doba bojarskih međusobica, imao je veoma sposobnu majku. Velika kneginja Jelena je kao regent vladar privremeno zaustavila bojarski nasrtaj na vlast, učvrstila moskovski Kremlj, postigla značajne uspehe u smirivanju Poljske i Švedske.

Uspela je da nametne centralno kovanje novca za sve udeone kneževine u Rusiji, što je izazvalo gnev bojarskih separatista, pa ima indicija da je, posle svega pet godina, bila otrovana.
Brigu o njemu, čiji je život bio ugrožen samovoljom plemićkih kuća Šujskih i Beljskih, preuzeo je moskovski mitropolit Makarije, ali se tu našla i njegova baka, Ana, Srpkinja.

O uticaju bake Ane Jakšić na budućeg ruskog cara Ivana Groznog piše Milovan Vitezović:
“O njegovom obrazovanju starala se ona koja je obrazovala i njegovu majku, usadivši joj ponos, dostojanstvo i odlučnost, a što je i njemu sada prenosila sa srpskim duhovnim i državnim nasleđem, sa duhovnim i državotvornim učenjem Svetog Save, sa uzdizanjem Svete loze Nemanjića od Stefana Nemanje, sakupioca srpskih zemalja do cara Dušana Silnog, njegovog krunisanja u slavi,njegovih sabora i proglašenja Zakonika, ali i sa propasti Srpskog carstva i potresnom sudbinom kneza Lazara”.

Careva majka Jelena Glinskaja je umrla jako mlada, u tridesetoj godini. Jelena Glinskaja je doživela da njen sin Ivan Četvrti Vasiljevič postane knez, ali nije doživela da ga vidi 1547. godine kao krunisanog cara svih Rusa. Kao vladar car Ivan Gorzni je ispoljavao otvorenu ljubav prema Srbima. Primio je Hilandarce i postao ktitor Nemanjićke zadužbine na Svetoj Gori, ne pripajajući ga ruskoj crkvi.

Car Svetosavac

Istoričari tvrde da su Srbi upravo preko pravoslavlja osvajali carsku Rusiju i u njoj gradili svoju srpsku koloniju. Pisac Vladimir Dimitrijević tvrdi da je car Ivan Četvrti Vasiljevič poštovao srpsko pravoslavlje i posebno svetosavlje:

“Veliki prostor u četvrtom tomu „Licevog svoda“, ruske ilustrovane istorije sveta, posvećen je osnivaču Srbske Pravoslavne Crkve i duhovnom utemeljitelju srbske države, Svetom Savi. Otkud toliko pažnje posvećeno srbskom svecu, koji je dobio preko stotinu slika (od ukupno 160 koliko je posvećeno Srbima) u ovoj ilustrovanoj istoriji sveta, tako bitnoj za formiranje rane državne ideologije Ruske carevine”, pita se Dimitrijević.

Srpske škole i u Rusiji od septembra! “Ruska Federacija i simbolično važna, jer su Srbi i Rusi prijateljski narod”

Odgovor je u činjenicama da su majka i baka cara Ivana Gorznog učile pravoslavlju, pripovedale u o Svetom Savi i Hilandaru. Ruski naučnici Jelena Beljakova i Jaroslav Ščapov, u svojoj studiji „Tradicija Svetog Save Srbskog u Rusiji“, kažu:

“Delovanje svetog Save srpskog bilo je od velikog značaja za Istočne Slovene. Nastala uz njegovo učešće, nova redakcija Krmčije došla je u 13. veku iz Bugarske. U vremenu od 15.do 17. veka srpska redakcija proširila se u Ukrajini i Belorusiji,a 1649. postala je osnova za štampano izdanje Krmčije u Moskvi”.
Žitije Save srpskog bilo je mnogo rasprostranjeno u Rusiji (L.K.Gavrjušina obelodanila je 88 prepisa) i korišćeno je kao ugled prilikom sastavljanja žitija ruskih svetitelja. Na to žitije oslanjalo se i prilikom rasprave o zemljoposedima.

Sam car Ivan Četvrti je nadahnuo svoje istorijske naslednike, vladare carske Rusije da u najznačajnijoj ruskoj crkvi svih vremena Arhangleskom saboru u Kremlju, u kome bogosluži i ruski patrijarh Kiril, uz najveće ruske svece postave i tu danas stoje Sveti Sava, Sveti Simeon Mirotočivi i Sveti car Lazar.

„ Arhangleski sabor u Kremlju, koji mnogi smatraju sa glavnu rusku crkvu, dnevno poseti i do 10.000 vernika, posetilaca i turista. Samo najvećima mesto je ovde Arhangleskom saboru i u Kremlju“, rekao mi je tokom obilaska Goran Radmanovac iz Moskve.

Ikona Svetog Save u Arhangelskom saboru

Na severoistočnoj strani Arhangelskog sabora ukazale su nam se svete ikone Svetoga Save, Svetog Simeona i Svetog cara Lazara. Rađene su od 1652. do 1666. godine u vreme vladavine cara Alekseja Prvog iz dinastije Romanovih. Sveti Sava i Simeon, sabiratelji srpskih zemalja, naslikani su u punoći svoje božanske misije.

Ikone svetih Srba se nalaze u delu koji se odnosi na vladarske prethodnike cara Ivana Groznog, jer su oni duhovno bili povezani sa Srbima. Nije preterivanje reći da je uzor vladara-monaha čije su najveličanstvenije ovaploćenje upravo bili Nemanja i njegov sin, bili i ideal cara Ivana IV Groznog.
Posebno su zanimljivi odnosi njegovog naslednika cara Ivana Goroznog Četvrtog sa hilandarskim bratstvom. Prvi carev susret sa svetogorskim monasima dogodio se 1550. godine.

Srbi u Rusiji još nisu pobrojani: Ima nas od Moskve, preko Urala do Vladivostoka

“ Tada su u Moskvu stigli iguman hilandarski Pajsije i još trojica monaha. Oni su molili cara Ivana da ih uzme u zaštitu od Turaka i zaustavi otimanje manastirske imovine”, piše uruskim u crkvenim knjigama.
Ivan Grozni je odmah posle ove posete, zbog Hilandara i ruskog manastira sv. Pantelejmona, uputio pismo Sulejmanu Veličanstvenom, u kojem je od turskog sultana tražio da uzme u zaštitu ova dva manastira. To je bio prvi diplomatski kontakt dve sile na ovom nivou. Šest godina kasnije hilandarsko bratstvo zatražilo je novu pomoć od cara Ivana Groznog. Car je poklonio Hilandaru 300 rubalja, a carev brat knez Jurij Vasiljevič 50 rubalja. I narednih godina, sve do pred Ivanovu smrt, Hilandar će redovno dobijati pomoć od cara Ivana Groznog – zapisano je u pravoslavnoj istoriji.

Car Ivan je u mnogim prilikama potvrdio svoju naklonost prema Srbima. U Moskvi je od vremena cara Ivana Groznog, pa do početka 19. veka, postojalo Podvorje manastira Hilandara. Zatim, od 1874. godine do Oktobarske revolucije delovalo je Srpsko podvorje uz blagoslov mitropolita Mihaila. Hram Podvorja svetog Kira i Jovana i Svetog Save, arhiepiskopa srpskog, sa samom zgradom Podvorja darovao je Srbima sam car. Danas u Rusiji postoji spomenik cara Ivana Groznog, koji po majčinoj liniji ima srpsko poreklo, a time je i najpoznatiji Srbin među Rusima.

Marko Lopušina

Izvor Naši u svetu
Takođe će vam se svideti

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More