Građevinci iz Crne Trave nekada su bili poznati kao najbolji majstori, a sada ih skoro i nema

FOTO: Pixabay
134

Građevinci iz Crne Trave oduvek su smatrani najboljima u svom poslu o čemu svedoče brojne značajne zgrade koje su svojevrsni spomenik njihovoj umešnosti.

Zato je u Beogradu nedavno otvoren spomenik Crnotravcu neimaru u kojem su ovekovečeni svi oni crnotravski dunđeri pečalbari koji su podigli naše gradove.

Već uveliko živimo u doba modernih građevinskih mašina koje pomažu u zidanju, betoniranju i malterisanju malih i velikih građevina.

U Kini su otišli još dalje, svodeći ulogu čoveka na prostog rukovaoca digitalnog štampača betona, koji jednu kuću može da “odštampa” za nepun dan.

Da li zbog ovoga polako dolazimo u situaciju da nam majstori građevinci nisu potrebni?

U Srbiji, situacija još uvek nije dosegla tako napredan nivo, a dobri majstori, bilo da su građevinci, stolari, bravari ili fasaderi, više su nego potrebni jer smo svedoci brojnih gradilišta na kojima se radi po tradicionalnim principima koji zahtevaju dobre poznavaoce ovih zanata. A zna se koji majstori su bili najpoznatiji u ovim poslovima – Crnotravci.

Neimari južne pruge

Ceo južni kraj današnje Srbije, Severne Makedonije i zapadne Bugarske bio je još od polovine 19. veka poznat po neimarima ili dunđerima (neimar je reč koja potiče iz arapskog, to jest, turskog i opisuje majstora koji po znanju više odgovara današnjem građevincu-arhitekti). Reč dunđer podrazumevala je zanatliju koji poznaje najmanje zidarski, tesarski i kamenorezački zanat, nešto kao reč craftsman u engleskom jeziku, piše portal Gradnja.

Isprva su to bili niskoplaćeni poslovi, koje je najveća sirotinja obavljala iz nužde, pre svega zidajući džamije i kuće od naboja. Nešto kasnije dunđeri sve više bivaju potrebni pri izgradnji ne samo kuća i vila već crkava, upravnih zdanja i vojnih objekata.

Dobri dunđeri

Negde na tromeđi tog prostora, koji je počeo da iznedruje dobre dunđere, našla se i Crna Trava.

Malena varoš, jedva veće od sela, smeštena je uz korito reke Vlasine, podno planine Čemernik. Lokalno stanovništvo, koje je pored pretežno stočarstva i poljoprivrede, tražilo neke dodatne izvore prihoda, kako bi se održalo na tim prostorima otišlo je u dunđere. Oni su počeli da idu u pečalbu.

Pečalbari išli u Niš, Leskovac i Vranje

Pečalbari su najpre odlazili do Niša, Leskovca i Vranja, ali kada je nastala velika Kraljevina SHS/Jugoslavija, kasnije SFR Jugoslavija, crnotravski pečalbari su odlazili sve dalje – do Smedereva, Kragujevca, Begrada, neretko i do Vojvodine ili u neki grad preko Drine. U zavisnosti od udaljenosti, odlazili bi u proleće, a vraćali se najesen ili zimu, a ponekad zimovali i u gradovima gde su radili. Više nego naporan život, prepun odricanja, koji se danas sve ređe viđa u Srbiji. Ono što se češće viđa jeste odlazak naših radnika u Evropu, najčešće na gradilišta u Nemačku, a njihov povratak u Srbiju je često pod znakom pitanja.

Zidari i tesari

Dunđeri pečalbari su se razumeli pre svega u zidarske i tesarske poslove, one koji su bili najneophodniji da bi neka građevina nastala (grubi radovi), a uz sebe su uvek nosili i alatke koje su im bile potrebne u tim poslovima.

U međuratnom, a naročito posleratnom periodu, kada dolazi do većeg razvoja industrije, posebno su bili traženi i zbog zidanja fabričkih dimnjaka od opeke.

Gde su danas građevinci iz Crne Trave?

Iako su zidari i drugi građevinski zanati i dalje traženi u Srbiji, sve je manje dece koja imaju želju da završavaju tu školu, to jest, zanat. Međutim, Tehnička škola Milentije Popović iz Crne Trave, koja je osnovana davne 1919. godine, na stogodišnjicu svog osnivanja poručuje da ne žele da odustanu od svoje misije i da im je cilj da broj doktora nauka koji su završili ovu školu premaši broj 100.

Osnovani su upravo u periodu cvetanja građevinskih poslova u Kraljevini SHS, kada je školovani kadar bio sve traženiji, a kao mesto osnivanja odabrana je upravo Crna Trava zbog svoje višedecenijske tradicije dunđera pečalbara. Škola se trudi da ostane u toku sa aktuelnim dešavanjima u svetu građevinsrtva, pa su proširili kapacitete za smer geodezije, koji je sve popularnije zanimanje u Srbiji.

Škola čuva slavnu tradiciju

Tu su i stipendije kojima škola pokriva troškove smeštaja i školovanja za oko 60 učenika, što je nešto više od polovine koju čini oko 110 učenika, koliko ih je prošle godine upisano. Mesečni troškovi boravka u školskom smeštaju iznose oko 5.000 dinara, što je za mnoge porodice, pretežno sa sela, i dalje viska suma koja mora da se izdvoji za školovanje jednog deteta, pa je stipendiranje od strane lokalne samouprave više nego dobrodošlo.

Škola je u poslednjih nekoliko godina obnovljena, kompletno joj je zamenjena stolarija i rekonstruisana kotlarnica, a sve to sredstvima Evropske Unije i Vlade Švajcarske. Tu je i Muzej građevinarstva, u kojem pored učenika i drugi prolaznici i turisti koji se zateknu u Crnoj Travi, mogu da obiđu i pogledaju istorijat ovog i dalje cenjenog i traženog zanimanja.

Izvor B92

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More