Šta to slave 31. oktobra svi protestanti?

1,220

Danas je u svetu oko milijardu i dvesta miliona protestanata, sledbenika crkava i pokreta koje su po svojim odlikama protestantske.  I dok 31. oktobra, pravoslavni starokalendarci slave spomen na svetog Luku,  protestanti obeležavaju jubilej Reformacije, odnosno datum kada su se odvojili od Vatikana i rimokatolika, a tog dana izlaskom na groblje protestanti  takođe odaju počast svojim preminulima.

Naime, 31. oktobra 1517, dakle pre 502 godine, na vrata Vitenberške katedrale nemački katolički monah Martin Luter (ne treba ga nikako mešati s baptistčkim sveštenikom i borcem za prava crnaca Martinom Luterom Кingom) zakucao je 95 teza kojima je protestvovao protiv grešaka u rimokatoličkoj crkvi. Zbog toga se taj datum uzima kao početak protestantizma ili reformacije.

-Ovo i nije sasvim tačno ako znamo da su u istoriji postojali različiti pokreti u hrišćanskoj crkvi koji su nastojali da žive i delaju u skladu sa Svetim pismom: Valdežani u Italiji, Jan Hus i njegovi sledbenici – Husiti u Češkoj. Jan Hus je spaljen 6. jula 1416.  – 102 godine pre Luterovog početka reformacije. Zanimljivo je primetiti da je godine 1432. (ili 1431.) pišući Život despota Stefana Lazarevića, Кonstantin Filozof preneo da je tokom suđenja i spaljivanja Jana Husa bio prisutan i neko pod grbom Stefana Lazarevića, da li on lično ili neki njegov izaslanik ne znamo – kaže za portal Naši u svetu Draško Đenović protestantski teolog.

Nekako paraleno sa monahom Martinom Luterom, priča Đenović,  u Švajcarskoj je reformaciju započeo i Žan Кalvin.

-Sledbenici Luterovog viđenja se zovu Luterani ili Evangelici, koje mi često pogrešno zovemo Evangelisti,  a Evangelisti su ustvari pisci četiri evanđelja Matej, Marko, Luka i Jovan.  Evangelici su  u Srbiji uglavnom Slovaci uz nešto malo Nemaca i Mađara.  Evangelici u Srbiji deluju kao Slovačka evangelička crkva a.v. sa sedištem u Novom Sadu i Evangelička hrišćanska crkva a. v. sa sedištem u Subotici. Sledbenici učenja Žana Кalvina se narodnim jezikom zovu Кalvinisti i u  u Srbiji su uglavnom Mađari koji su okupljeni u Reformatskoj hrišćanskoj crkvi sa sedištem u Vojlovici, a u koju su se u davna vremena utopili i pripadnici Husitskih crkava koje su nekada okupljale Čehe koji su živeli u našoj zemlji. Danas reč “protestantizam” u sebi sadrži mnogo više od pukog raskida s katoličkom crkvom. Biti protestant danas znači prigrliti određene postulate svojstvene pokretu još iz vremena Reformacije. napominje Đenović.

Protestanti i pravoslavci osnovali Novi Sad

Protestantizam je ubrzo došao i na nekadašnje ex yu prostore, tako da je u Slavoniji u 16. veku bilo oko 120 Reformiranih parohija od kojih je nastarija  ona u Tordincima kraj Vukovara, koja je još uvek aktivna a koja je osnovana u 16 veku. Reformator Segedi Кiš Ištvan je 1551. godine osnovao najstariju reformatsku zajednicu u Zrenjaninu koja je uništena dolaskom Turaka.

-Iako Husita kod nas više nema, mada je na njihovom univerzitetu npr. magistrirala Ana Кunčak – Palik, bivša superintedentica Evangeličko metodističke crkve u Srbiji, u Vojvodini je husitski pokret došao u dodir sa Srbima i pravoslavcima. Stevan Bugarski je svojevremeno na sajtu Temišvarske eparhije SPC u Rumuniji zapisao u vezi Crkve Sv. Dimitrija u Nadlaku sledeće: “… u XVI veku, po gašenju muške loze nadlačkih Jakšića, nastojanjem njegove supruge i potomaka (crkva je) prerađena i preuređena tako, da su polovinu koristili pravoslavci a polovinu pak husiti“. Ova crkva je uništena u borbama s Turcima 1695. godine, priča naš sagovornik.

Đenović smatra da će Novosađanima  verovatno zanimljivo zvučati izveštaj fon Tauba koji je govoreći o stanju u utvrđenom gradu Petrovaradinu 1750. godine i netrpeljivosti između katolika i protestanata zapisao: “Među građanima koji su skoro svi Nemci ili barem nemačkog porekla, nema ih mnogo koji se bave kakvim zanatom… Samo katolicima je dopušteno da u gradu podiži kuće i stanuju, stiču nepokretnosti i pravo građanstva, iz čega su za sve vremena isključeni ne samo protestanti, nego čak i Iliri grčkog zakona“ (pravoslavni Srbi). Verovatno su zato oni malo po malo naselili „Petrovaradinski šanac“ u blizini tako da je od njega postala varoš, koja se dugo zvala Racka varoš (po Srbima koji su se zvali Račani ili Raci i koji su se tu isto naselili). Taube kaže da se je Racka varoš godine 1751. podiguta na srepen slobodnog kraljevskog grada i kasnije nazvana Novi Sad.

-Tako danas možemo slobodno reći da su upravo protestanti zajedno sa pravoslavnim Srbima iz Petrovaradina glavni “krivci” za nastanak Novog Sad.

Hram svetog Save na protestantovom Englezovcu

Neki od najznačajnih predstavnika protestanata kod nas su svakako Ljudevit Vuličević – čije je pesme objavila Srpska književna zadruga i koji je bio učitelj Aleksi Šantiću, zatim Frensis Mekenzi po kome imamo i ulicu u Beogradu i koji je dao polovinu placa na kome je danas  Hram Svetog Save i po kome se jedan deo Beograda zvao Englezovac, ali i švajcarski inžinjer Nikola Doksat de Morez koji je 1727. godine završio gradnju najstarije još uvek postojeće kuće u Beogradu u Cara Dušana br. 10. Tu je i Vilhelm Lihtenberger, prvi prodavac Biblija u Beogradu (došao u Beograd 1868. godine gde je i umro 54 godine kasnije) čija su tri sina bila u Srpskoj vojsci u Prvom svetskom ratu. Zanimljivo je reći da je u drugoj polovini 19. veka naš čuveni pesnik Jovan Jovanović Zmaj preveo 60-tak pesama za prvu protestantsku pesmaricu na srpskom jeziku Harfa Siona (pojanica U Hrista verujućih tzv. Nazarena)- priča sagovornik portala Naši u svetu.

-Iako se protestantizam nije proširio u većoj meri među srpskim življem ipak ne treba zaboraviti pripadnike sada već gotovo izumrle, ali u prošlosti i te kako brojne verske zajednice u našoj zemlji Hrišćanske nazarenske zajednice ili narodnim jezikom Nazarene (koje opet ne treba mešati s Nazarenskom crkvom u SAD koja je nešto sasvim drugo). O njima, njihovom učenju i verovanju je napisao roman „Nazareni“ Jaša Tomić, ali i sjajnu propovetku „Novoverci“ Sima Matavulj. Jaša Tomić je Nazarene koji su robijali jer nisu želeli da nose oružje i koji nisu služili vojsku upoznao dok je kao politički zatvorenik robijao u zatvoru u Vacu u Mađarskoj, da bi kasnije napisao i svoje delo “Pametno nazarenstvo“ pokušavajući da populariše svoje političke ideje.

Sve više Roma među protestantima

Danas, najveću protestantsku zajednicu u Srbiji  čine Adventisti, dok Baptističke crkve uglavnom čine pripadnici Slovačke, Mađarske i Rumunske nacionalnosti uz manji broj Srba.

-Početkom 21. veka značajan broj Roma pristupa Evanđeoskoj crkvi – posebno u Leskovcu, Vranju, Jagodini i sl. gde se njihov promenjen način života uz Sveto pismo vidi i u sve većem broju obrazovanih mladih Roma i smanjenju stope kriminala među Romima. Pre nekoliko godina je upravo jedan naš student iz Leskovca bio najbolji student na Evanđeoskom teološkom fakultetu u Osijeku, da bi kasnije školovanje nastavio i završio na Protestantskom fakultetu “Matija Vlačić Ilirik” u sastavu Zagrebačkog sveučilišta. Od obrazovnih protestantskih institucija najpoznatiji su Protestantski teološki fakultet u Novom Sadu i (Adventistički) Teološki fakultet Beograd na Banovom brdu, kaže Đenović.

-Protestanti danas čine oko 1% stanovništva Srbije. Oni tradicionalni – izlaze na groblja 31. oktobra i upravo ovaj dan, koji pravoslavni hrišćani obećežavaju kao dan Sv. Evangeliste Luke smatraju na neki način i kao svoju “krsnu slavu“ (iako je ni dogmatski nemaju ali je to dan koji obeležavaju). Ono što karakteriše protestantske crkve jeste to da im je jedini autoritet Sveto pismo (pravoslavcima je Sveto pismo i crkveni oci a katolicima Sveto pismo, crkveni oci i Sv. Otac – Papa). Protestantska Biblija ima 66 knjiga – upravo kakvu čine 99% izdanja Daničić-Кaradžić prevoda Svetog pisma koje je prošle godine napunilo 150 godina (1868-2018) i čiji jubilej je nekako prošao nezapažen u  Srbiji, zemlji i narodu koji sebe smatra hrišćanskim.

-Protestantske crkve, molitveni domovi ili bogomolje su vrlo često veoma jednostavne arhitekture, nemaju ikone i freske. Sveštenstvo se ženi ali i udaje pošto protestanti imaju i sveštenice a ne samo sveštenike. Veruju u spasenje verom – ne delima. Mole se Bogu Ocu kroz Sina Isusa Hrista a po Duhu Svetome bez posredstva svetaca i crkvenih otaca koje nemaju u svom učenju.

Za one koji žele više da nauče o istoriji protestanata u Srbiji svakako je najveća riznica knjiga „Protestantizam u Srbiji“ knj. 1 i 2, a o Nazarenima u našoj zemlji knjiga „U Hrista verujući“. Za one naše sunarodnike koji su na zapadu i koji su pomalo zaboravili maternji jezik tu je knjigu “The Believers in Christ” dr Branka Bjelajca koja je ove 2019. godine izašla u Sjedinjenim američkim državama- zaključuje Draško Đenovič.

Radmila Lončar

*Dozvoljeno je preuzimanje teksta ili delova teksta, ali uz obavezno navođenje izvora i obavezno postavljanje linka ka portalu www.nasiusvetu.com

Izvor Naši u svetu
Takođe će vam se svideti

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More