Šta danas proslavlja Carigradska patrijaršija?

Foto: wikipedia
293

Razapeta između Vašingtona, Moskve i Ankare, Carigradska pravoslavna patrijaršija 30. novembra, po aktuelnom gregorijanskom kalendaru, proslavlja svog nebeskog zaštitnika i osnivača Svetog apostola Andreja Prvozvanog, kojeg pravoslavci starokalendarci svetkuju 13. decembra.

Moćni Vašington, da podsetimo, podržava unilaterarni potez Carigradskog patrijarha Vartolomeja koji je pravoslavcima u Ukrajini dodelio crkvenu samostalnost, upkos protivljenju najmnogoljudnije Ruske pravoslavne crkve koja je zbog toga prekinula kontakte sa Carigradom. S treće strane carigradski patrijarh je već duže vreme i pod konstantnom pretnjom Turske da će iskonska pravoslavna bazilika u Istanbulu, Sveta Sofija, inače od 1935.godine muzej, opet biti džamija.

Foto: wikipedia

Vaseljenska ili Carigradska patrijaršija naziva se majkom svih kanonskih pomesnih hrišćanskih pravoslavnih crkvi i nalazi se na prvom mestu u njihovoj hijerarhiji. Na njenom čelu je carigradski ili vaseljenski patrijarh ( od 1991. godine Vartolomej), koji po časti ma status prvog među jednakim pravoslavnim crkvenim poglavarima, u svetu.

Sedište joj je u crkvi Svetog Đorđa u Istanbulu. Eparhije Carigradske patrijaršije prostiru se na svim kontinentima, osim afričkog, jer je u nadležnosti Aleksandrijske patrijaršije. U sastavu Carigradske patrijaršije je šest arhiepiskopija, osam crkava i 18 mitropolija.

Pod ranim nazivom Vizantion bila je potčinjena crkvenom tronu Herakleje, u Trakiji. Međutim kad je u četvrtom veku na vlast stupio rimski imperator Konstantin (inače Nišlija po rođenju), on seli svoju prestonicu u Konstantinopolj, odnosno Carigrad (Istanbul), a hrišćanska crkva dobija veliki crkveni i politički značaj, nakon što je Konstantin ozakonio hrišćanstvo 313.godine.
Nadležnost (jurisdikciju) carigradskog patrijarha odredili su vaseljenski sabori: Carigradski (381), koji mu daje prvenstvo časti, posle Rima. Zatim, Halkidonski (451), dodaje mu eparhije Trakije, Male Azije i Ponta. U 11. veku pod njegovom jurisdikcijom nalaze se Grci Vizantijskog carstva, te hrišćani Severne Afrike, Južne Italije i Sicilije, Male Azije, Balkanskog poluostrva, Rusije i Rumunije. U to vreme Carigradska patrijaršija imala je 600 episkopskih tronova.

Rimokatolička krstaška pošast i pad pod otomansku vlast

Sedište carigradskog patrijarha biva izmešteno u Nikeju nakon što su rimokatolički krstaši okupirali Carigrad 1204. godine, a carigradski patrijarh ostaje u egzilu do 1272. U ptonjim vremenima i pada Carigrada pod tursku vlast 1453. godine, znatno je ograničena važnost i smanjen uticaj Carigradske patrijaršije. Takođe, carigradskim davanjem samostalnosti ( autokefalije) drugim pravoslavnim narodima da formiraju svoje pomesne Crkve, jurisdikcija Carigrada se smanjuje, posebno počev od 19.veka. Godine 1928. četrdeset i devet episkopija bilo je predato Grčkoj pravoslavnoj crkvi. Pod sadašnju jurisdikciju Carigradske patrijaršije ulaze Grci vernici u Carigradu, eparhije u Turskoj, nekoliko dodekanijskih eparhija, kao i Sveta gora.

Sedište Carigradske patrijaršije je od 1601.godine u crkvi Svetog Georgija u Fanaru , istanbulskom kvartu. Ranije je bilo u desetak različitih crkava, počevši od prvog veka nove ere. Fanar je svojevremeno bio centar pravoslavne duhovnosti, naseljen Grcima.

Za carigradskog patrijarha se uvek bira Grk, a po sadašnjim turskim zakonima on mora biti rođen u Turskoj.

Biseri hrišćanstva u Konstantinopolju

Carigradsku crkvu Svetog Georgija 1601.godine tadašnji patrijarh Matej Drugi proglašava svojim sedištem. Prethodno je tu bio ženski manastir. Nalazi se u Fanaru, koji je u to doba bio centar pravoslavnog duhovnog života u Istanbulu, a bio je poznat i kao grčki deo varoši. Crkva Svetog Đorđa opasana je visokim zidinama. U potpunosti je stradala u požaru iz 1720. godine i obnovio ju je patrijarh Jeremija TrećiU prošlosti je imala velelepnu kupolu, ali ona tokom rekonstrukcije u 18. i 19. veku nije obnovljena. Jer, turski propisi su zabranjivali da hrišćanske bogomolje nadvisuju muslimanske verske objekte. Tako da sadašnji izgled crkve podseća na ranohrišćanske bazilikeVeliki zlatni ikonostas ukrašen je scenama iz Hristovog života, detaljima iz života drugih svetitelja i mučenika. Čuveni Crni stub je najvrednija relikvija te crkve. Veruje se da je za njega bio vezan Isus Hristos pre raspeća na Golgoti. Zapravo, ovaj stub je tek trećina izvornog stuba, a druga dva dela se čuvaju u Rimu i Jerusalimu. Smatra se da je stub u Istanbul dopremila majka cara Konstantina, carica Jelena.

Aja Sofija (Crkva svete mudrosti) najznačajniji je spomenik hrišćanstva u Istanbulu. Izgrađena je kao pravoslavna crkva, a nakon otomanskog osvajanja Carigrada 1435. godine, dograđivanjem četiri minareta, pretvorena je u džamiju. Svojevremeno je bila najveća građevina na svetu (do 1520 g., kada je sagrađena katedrala u Sevilji). O njenom značaju govori i činjenica da je prva građevina u koju je sultan Muhamed Drugi Osvajač ušao nakon zauzimanja Carigrada. Po naredbi Kemala Ataturka, 1935. godine čitav kompleks je pretvoren u muzej.

Crkva Hrista Spasitelja u Polju ili kratko Hora u istanbulskoj četvrti Edirnekapi, smatra se jednom od najlepših vizantijskih crkvi zbog raskošnih mozaika i freski. Veoma je niska, pa posetioci mogu gotovo dotaći plafon i izbliza videti najbitnije detalje živopisa. Prvobitna bogomolja je podignuta u petom veku, a potom više puta obnavljana. Narodno ime joj potiče od njene lokacije „chora“, polje, odnosno crkva koja je izvan zidina Konstantinopolja. Izgradnjom Teodosijevih zidina, crkva se našla unutar gradskih zidina. U 16. veku je pretvorena u džamiju, a 1948. godine u muzej.

Crkva svetog Stefana je među najinteresantnijima u Istanbulu. Nalazi se na samoj obali zlatnog roga. Poznatija je pod imenom Gvozdena crkva, zbog specifičnog materijala od koga je sagrađena. Delovi crkve su izliveni u Beču i Dunavom su dopremani u Istanbul, gde je sklapana. Ova crkva podignuta je u 19. veku, posle odluke da bugarski pravoslavci mogu da imaju svoju crkvu u kojoj će imati i službu na svom jeziku. Do tada su išli u grčke pravoslavne crkve.

Od Vizantiona do Istanbula

Carigrad (Konstantinopolj, Istanbul) se nalazi na ulazu u Bosforski moreuz, a njegovo istorijsko jezgro smešteno je oko luke Zlatni Rog. Istanbul je danas sedište istoimene oblasti, dok je delu grada poznatom kao Fanar sedište Vaseljenskog (carigradskog) patrijarha.
Prvi naziv današnjeg Istanbula bio je Vizantion po kralju Vizasu. 
Prvobitnu naseobinu na ovom mestu osnovali su grčki kolonisti iz Megare 667 godine pre nove ere. Imenom Novi Rim varoš je “krstio” car Konstantin 330.godine. Pošto taj naziv nije zaživeo u narodu grad je nazvana Konstantinopolj ( Konstantinov grad). Carigrad je opšte slovenski naziv ovog grada i pojavljuje se u gotovo istovetnom obliku u svim slovenskim jezicima. Istanbul je turski naziv izveden od grčkih reči is tin Poli što bi značilo u „Gradu“. Pošto je Carigrad bio, za Grke, centar sveta oni su za ga nazivali jednostavno „Grad“ (Poli) Dolaskom Turaka još neki gradovi su dobili “nova” imena dodavanjem “is tin” ispred imena. Današnji naziv Istanbula ozvaničen je 1930. godine.

Aja Sofija biće opet džamija?

Turska, ako je suditi po napisima njihovih medija, ne odustaje od namere da sve sadašnje muzeje koji su izvorno bili hrišćanske bogomolje, po drugi put pretvori u džamije. Na spisku turskog državnog saveta prva je Aja Sofija, odmah iza nje i crkva Hora (Hrista spasitelja) koja bi trebalo da postane džamija Kurije. Obe se nalaze u Istanbulu i datiraju iz vizantijskog perioda.

Mada je Ustavni sud septembra 2018. odbio zahtev da se Aja Sofija opet pretvori u džamiju, štampa u Turskoj nedavno je objavila da konačnu odluku treba da donese najviši Upravni sud. Čak je i predsednik Taip Erdogan u martu ove godine podsetio da je “džamija pretvorena u muzej 1935. godine kao odraz mentaliteta Republikanske narodne partije (CHP) i da je u planu preuzimanje određenih koraka kako bi se to promenilo”.

Sve ovo itekako je uznemirilo Carigradsku patrijaršiju za koju Aja Sofija ima posebnu simboliku. Konstruisana u 6. stoleću  kao pravoslavna  bazilika u Vizantijskom carstvu, u kojoj su bili krunisani vizantijski carevi, Aja Sofija je kao pravoslavna saborna crkva i sedište Vaseljenskog patrijarha postojala od izgradnje 537. godine, pa do pada Carigrada 1453. kada je pretvorena u džamiju na zahtev sultana Mehmeda Osvajača.

R. Lončar

Izvor Naši u svetu
Takođe će vam se svideti

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More