Nebom krstare asteroidi “Dejan”, “Simonida”, “Vojislava”… i svaki ima zanimljivu priču

Teleskop Astronomske Opservatorije u Beogradu, Foto: Wikipedia
122

Često izgovarana sintagma kod nas da smo “mi Srbi nebeski narod” možda i nije toliko netačna u astronomskom kontekstu kada se uzme u obzir da svemirom nečujno hoda jedan “Beograd”, “Zvezdara”, pa čak i “Tito”. Naši astronomi su, naime, u prvoj polovini 20. veka otkrili više desetina asteroida koje su nazvali “beogradskim” imenima.

Asteroidi ili planetoidi se nazivaju još i male planete zbog toga što kruže oko Sunca poput pravih planeta, ali su vrlo male u odnosu na njih. Njihova veličina se kreće od nekoliko metara do 1.000 kilometara koliko ima najveći “Ceres”. Svim malim planetama koje nose “srpska” imena zajedničko je to da se nalaze u asteroidnom pojasu između Marsa i Jupitera, 230 do 780 miliona kilometara udaljenom od Sunca i nijedan nije opasan po zemlju.

Prvi beogradski asteroid otkrio je Milorad B. Protić 20. marta 1938. U to vreme i sa tadašnjom tehnologijom bio je to pravi viteški poduhvat. Protić je tada ugledao jedno nepoznato nebesko telo, svetlu tačkicu koja se kreće, za koju je kasnije utvrđeno da ima prečnik oko 36 kilometara i evidentirao ga.

Prema nepisanim pravilima, planetoid je potrebno promatrati kroz najmanje tri opozicije, odnosno, kada je on najbliži Zemlji i najuočljiviji da bi se tačno odredila njegova putanja. Razmak između opozicija je, u zavisnosti od udaljenosti asteroida od Sunca, tri do pet godina. Podatke o izmerenim položajima se šalju u Centar za male planete i komete, koji se u to vreme nalazio u Hajdelbergu.

Tako je bilo i ovog puta, a za Protićevo otkriće je potvrđeno da je reč o dotad neotkrivenoj maloj planeti koja je dobila privremini naziv “1938FD” dok joj njen pronalazač ne “krsti” stalnim imenom. Milorad Protić je odlučio da ime te male planete bude baš Beograd, njegov rodni grad.

– Mala planeta Beograd se ni po čemu ne ističe. Možda po svojoj veličini jer je daleko veća od stotina hiljada malih planeta, koje su otkrivene poslednjih tridesetak godina. Spada u veće asteroide, jer je “davno” otkrivena. Sa fotografijom se tada nisu mogla otkriti manja tela. Savremena tehnologija, ako se steknu određeni uslovi, omogućava da se vide i mnogo manja tela, veličine i od nekoliko desetina metara – rekao je za “Blic” Milan Jeličić, sekretar Astronomskog društva “Ruđer Bošković”.

Ako ste se nekad pitali kako je beogradska opština Zvezdara dobila ime i da li je stvarno zvezdana kako joj ime kaže, odgovor je, definitivno, potvrdan. Ne samo da je ova opština dobila ime po opservatoriji, već “Zvezdara” postoji i u kosmosu. Naime, brdo na kome je podignuta opservatorija 1932. godine tada se zvalo Veliki Vračar. Međutim, pošto je narod opservatoriju zvao zvezdara ili zvezdarnica i to brdo, na kome je bila opervatorija, počinju da zovu Zvezdara, a kasnije i celo naselje. Tako kada je 27. avgusta astronom Pero Đurković ugledao malu planetu prečnika 20,68 kilometara nazvao ju je Zvezdara.

Srbija kumovala u svemiru: Novootkrivena zvezda i planeta nazvane Vlasina i Morava (FOTO)

To nisu jedini asteroidi u kosmosu sa “domaćim” imenima. Svemirom krstare i “Srbija”, “Jugoslavija”, “Simonida”, “Milanković”, “Tesla”, “Dejan”, “Vladimir”, “Mišković”, “Knežević”, “Vojislava”, “Janković”, “Bojković” pa čak i “Tito”.

Mala planeta “Simonida” otkrivena je 20. marta 1938. godine istog dana kad i “Beograd”. “Simonida” je dobila ime po vizantijskoj princezi, trećoj ženi srpskog kralja Milutina. “Vojislava” je ime asteroida koji je otkrio japanski naučnik Jošiaki Ošima, ali je dobila “domaće” ime po ćerki našeg astronoma Milorada Protića.

Iza imena planetoida “Dejan” krije se prelepa priča o prijateljstvu i stradanju. Naime, “Dejana” je otkrio 15. septembra 1941. belgijski astronom Fernan Rigo koji je inače bio dobar prijatelj našeg astronoma Pera Đurkovića. U vihoru Drugog svetskog rata Pero Đurković, kao rezervni oficir vojske Kraljevine Jugoslavije, završio je u nemačkom logoru u Nirnbergu. Fernan Rigo, znajući to i znajući da do Đurkovića mogu doći publikacije samo iz zemalja pod kontrolom Nemačke, nazvao je novootkrivenu malu planetu po Đurkovićevom sinu kao prijateljski čin podrške.

Planetoid “Tito” dobio je takav naziv jer je prvi put uočen baš 29. novembra 1937. a ime je predložio 1946. godine Milorad B. Protić. Kasnije je hteo je da mu promeni ime, ali to nije prihvaćeno. Inače, Međunarodna astronomska unija je donela odluku da se male planete ne mogu imenovati po političarima, dok ne prođe 100 godina od njihove smrti.

Izvor Blic
Takođe će vam se svideti

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More