Sveti Sava, školska slava i najveći praznik Srba

Freska Svetog Save u grčkom manastiru Ormilija Foto: facebook/ bogoslovija Prizren
156

Savindan se obeležava u čast prvog srpskog arhiepiskopa, prosvetitelja i tvorca zakonodavstva. Sveti Sava se smatra začetnikom srpske srednjovekovne književnosti, stoga je zaštitnik prosvetnih ustanova.

Vernici SPC danas slave Savindan, praznik posvećen utemeljitelju srpske pravoslvane crkve. Bio je prvi srpski arhiepiskop, prosvetitelj i zaknodavac. Odrekao se svetovnog bogatstva i moći postao slavan i “najveći sin srpskog naroda”.

U Nikeji je 1219. od vizantijskog cara Teodora Laskarisa i vaseljenskog patrijarha Manojla i Haritopula izdejstvovao autokefalnost (samostalnost) srpske crkve i srpsku arhiepiskopiju.

Praznik Svetog Save jedan je od najvećih hramovnih i porodičnih praznika. Proglašen je za školsku slavu (“Sveti Sava, školska slava”), ali svetkuju ga i mnoge zanatlije i čobani.

Praznik Sveti Sava je ustanovljen za školsku slavu 1840. godine, na predlog Atanasija Nikolića, rektora Liceja iz Kragujevca.

Za vreme socijalističke Jugoslavije Sveti Sava se nije službeno slavio, jer su komunisti taj praznik ukinuli kada su zauzeli vlast 1945. godine. U škole je ponovo vraćen 1990. godine. U školama je taj dan radni, ali nenastavni. Kao školska slava obeležava se u školama u Srbiji i Srpskoj.

Proslavljanje uspomene i praznika Svetog Save otpočeo je u srpskim zemljama pod Turcima, najpre u crkvama a tek se kasnije razvila u narodnu svečanost.

Knez Miloš je naredbom od 5.februara 1827. Proglasio Dan Svetog Save za neradni, a onima koji ne bi tog dana došli u crkvu ili dućan zatvorili odredio da “ne samo globu crkvi plate,no i apsom i telesnom kaznom kaštigovani budu”. Namesništvo kneza Mihaila Obrenovića odredilo je 2. januara 1840. da se Sveti Sava smatra školskim patronom.

PRINC RASTKO, MONAH SAVA

Sveti Sava je rođen kao Rastko Nemanjić, sin velikog srpskog župana Stefana Nemanje, rođen je 1169. godine. Bio je raški plemić iz vladarske porodice Nemanjića, uticajni diplomata i prvi srpski prosvetitelj i arhiepiskop autokefalne srpske žičke arhiepiskopije, diplomata, zakonodavac, književnik i hodočasnik.

Kao mladić je žudeo za duhovnim životom i zato je odbegao u Svetu Goru. I sam Stefan Nemanja je za njim došao u Svetu Goru, zamonašio se i umro kao monah Simeon.

Umro je u Trnovu 25. januara 1236. godine, na povratku iz hodočašća u Jerusalim, posle jedne diplomatske misije za Bugarsku arhiepiskopiju.

Prema zapisima iz tog vremena, glas o smrti Rastka Nemanjića stigao je u Srbiju 27. januara, pa se u SPC na taj dan služe liturgije.

Njegove mošti su iz Trnova prenete u Srbiju i sahranjene u manastiru Mileševi 1237. godine.

U vreme Banatskog ustanka, 1594. godine, veliki vezir Sinan paša naredio je da se mošti Svetog Save odnesu iz manastira Mileševe i spale u Beogradu, na Vračaru.

Ktitor je bio sin prvog srpskog kralja, zidana je u godini kada je Srpska pravoslavna crkva dobila samostalnost, a u vekovima koji su usledili prednjačila lepotom i ugledom.

Mileševske freske i raskošna arhitektura, dostojni su počivališta kralja Vladislava, i prvog srpskog arhiepiskopa, Svetog Save, čije su čudotvorne mošti, tri i po veka, ovde okupljale narode svih vera.

Po naredbi Sinan pašinoj, mošti sveca su odnete iz Mileševe i spaljene u Beogradu. Ali, pašina želja da ugasi veru, slobodarski duh i kult Svetosavlja izrodila je sopstvenu suprotnost: iskre tog plamena sa Vračara i molitve iz Mileševe, samo su rasplamsale snagu vere, Savinog imena i dela.

U 16. veku Mileševa je bila najbogatiji i najugledniji manastir Srpske pravoslavne crkve, sa štamparijom, skrivenom pod plafonom priprate. Kada su u Velikoj seobi monasi napuštali manastir, 150 konja jedva je ponelo samo knjige i ono najvrednije iz bogate manastirske riznice.

“Jedan nesrećni mileševski prorok, kaluđer, davno negde, s kraja 18. veka, zapisao je na već porušenoj Mileševi da će jedina prekoračiti večnost – mnogi neće, ali Mileševa hoće”, priča istoričar umetnosti Dragiša Milosavljević.

U godini proslave jubileja Mileševa svetu predstavlja ono najvrednije što ima – pod krilom Belog anđela i u duhu najvećeg svetitelja i prosvetitelja srpskog naroda.

“Sveti Sava je pred nas Srbe postavio najuzvišenije ideale života. Sve ono što je najlepše nacrtano, naslikano, najlepše ispevano, najlepše napisano, najlepše sagrađeno, najlepše stvoreno – učinjeno je po nadahnuću Svetoga Save”, ističe episkop mileševski Atanasije.

Uzdižući se nad svojim, osam vekova starim temeljima, carska lavra Nemanjića svedoči o ovozemaljskoj prolaznosti svega, osim čiste vere, ljubavi i dobrote.

Izvor RTS, Naši svetu
Takođe će vam se svideti

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More