Krovne organizacije kao kreatori društvenog života i nesuglasice Srba u Austriji

Foto: © WienTourismus/Christian Stemper
58

U Austriji danas živi oko 300.000 Srba poreklom iz Srbije, Bosne i Hercegovine, Hrvatske i Crne Gore. Beč je sa 190.000 Srba danas prestonica srpske dijaspore. U Austriji postoji oko osamdesetak srpskih grupa, klubova, udruženja, društava, ali i desetak krovnih organizacija, zajednica i saveza.

Ako se vratimo u istoriju društvenog organizocanja srpskih radnika na privremenom radu u Austriji, videćemo da su naše organizacije prvo bile prevashodno jugoslovenske, a potom srpske. Prvo udruženje samoorganizovanja Jugoslovena, u Austriji je osnovano 1968. godine u Gornjoj Austriji. Kako je svedočio iskusni aktivista Isidor Jablanov, zbog sve većeg broja klubova i širenja kruga njihovih aktivnosti, 1974. formiraju „Kulturno-sportsko društvo jugoslovenskih radnika u Forarlbergu“, Centar Jugoslovena Gornja Austrija sa sedištem u Lincu, kao i Centri Jugoslovena u Tirolu i Štajerskoj u čije članstvo ulaze svi klubovi sa područja navedenih pokrajina.

 

Zajednica srpskih klubova u Forarlbergu

Isidor Jablanov je bio iskusni društveni radnik, rodom rodom iz Banatskog Aranđelova, u kome je igrao fudbal i iz kog je 1970 otišao na rad u Austriju. Uspešno je vodio Kulturno-sportsko društvo jugoslovenskih radnika u Forarlbergu. Organizovao je Godišnje skupštine društva, na kojima su podnošeni izveštaji o radu svih klubova i udruženja, kao i samog KSDJUB. Godine 1983. na inicijativu predsednika Isidora Jablanova, potpisana je Povelja o bratimljenju i uspostavljanju tranje saradnje između KSDJUB i KUD „Mladost“ sa Pala.

Isidor Jablanov

Međutim, baš na predlog Jablanova ovo Kulturno-sportsko društvo je ugašeno. Naime, juna 1984. godine na predlog Isidora Jablanova, na Generalnoj skupštini, usvojen je novi program samoorganizovanja jugoslovenskih radnika u ovoj pokrajini. Sto pet delegata je prihvatilo ideju da se nova krovna organizacija zove Zajednica jugoslovenskih klubova u Forarlbergu.

Izabrana je 1984. godine nova uprava, kao i referenti za kulturu, informisanje, sport, omladinu i dopunsku nastavu. Prvi predsednik Zajednice jugoslovenskih klubova bio je baš Isidor Jablanov.

“Godine 1974. se u Beču formira „Sportsko-kulturno udruženje jugoslovenskih radnika “, kao prva asocijacija naših ljudi i njihovih klubova. Osnovni cilj novoformirane krovne organizacije je bilo koordiniranje aktivnosti iz oblasti sporta, kulture i obrazovanja među našim građanima. Društvo je ubrzo preraslo u Udruženje jugoslovenskog građana u Beču”, seća se Isidor Jablanov.

Godinu dana kasnije, 1975. u austrijskoj prestonici je osnovan Kulturno-informativni centar SFRJ u Austriji. Zamišljen je kao institucija koja objedinjuje i koordinira rad jugoslovenkih klubova i udruženja, ali i omogućava bolje organizovanje i obogaćivanje kulturnog života Jugoslovena na privremenom radu. Inicijator ove prve krovne organizacije bio je Zoran Anđelković, koji je postao zamenik direktora ovog centra i koji je stalno insistirao na masovnom, ali organizovanom okupljanju naših radnika.

“U početku samoorganizovanja jugoslovenskih građana u Austriji, svedoči Zoran Anđelković, održavani su samo lokalni ili pokrajinski sportski susreti, jer je sport bio njihova prva aktivnost. Potom se prešlo na kulturu, obrazovanje, na društveni život, koji se odvijao prevashodno u okvirima proslava državnih praznika, državnih jubileja, priredbi i državnih svečanosti”.

Članovi Jedinstva na radnoj akciji u Jugoslaviji

Koristeći se formulom “fudbal plus folklor”, kako je utvrdio Zoran Anđelković, samoorganizovanje jugoslovenskih i srpskih građana poprimilo je karakter ozbiljnog amaterizma. Formiraju se Prva i Druga fudbalska “Jugo” liga, a 1977. godine po prvi put, organizuje se Kviz znanja, pod naslovom „Tito-revolucija mir“, koji je najstarija manifestacija na nivou Austrije među našim građanima.

“Već 1979. godine predloženo je uvođenje jedne zajedničke manifestacije svih klubova i udruženja Jugoslovena na nivou Austrije. Cilj je bio da se uspostave čvršće veze i saradnju među jugoslovenskim građanima na privremenom radu, ali i da se naši ljudi kroz kulturne manifestacije predstave građanima Austrije i razvijaju saradnji i prijateljstvo sa njima”, pamti Zoran Anđelković.

Tri prve i stalne zajedničke manifestacije jugoslovenskih i srpskih građana u Austriji, bile su Radničke sportske igre, koje su kasnije dobile naziv “Bratstvo i jedinstvo”, Kviz takmičenja “Pozanjem i volim svoju domovinu SFRJ” i Smotra folklora o Prazniku rada prvog maja, o Danu mladosti 25. maja i o Danu republike 29. novembra. Glavnu podršku u organizovanju ovih manifestacija, naši ljudi su imali od država Jugoslavije i Austrije, odnosno od gradova Beograda i Beča.

I sami čelnici tek nastalih klubova, udruženja i društava su se trudili decenijama da organizuju svoj društveni, kulturni, javni i nacionalni život. Sve više se prave seminari sa potrebama za usaglašavanjem programa aktivnosti svih klubova jugoslovenskih radnika u Austriji.

“Takav jedan seminar u zajednici sa Socijalističkim savezom radnog naroda Jugoslavije, Saveta sindikata Jugoslavije i Austrijskim savezom sindikata, organizovan je za aktiviste klubova jugoslovenskih radnika u Salcburgu 3. i 4. marta 1979. godine u zgradi Radničke komore, Auerspergstraße 11, za klubove: Tirola, Koruške, Štajerske, Forarlberga, kao i pet klubova sa područja Gornje Austrije, koji se nalaze u blizini Salcburga. Na seminaru ili savetovanju, osim aktivista iz klubova i udruženja, bili su prisutni, članovi Ambasade SFRJ u Beču, Generalnog konzulata u Salcburgu, SSRN Jugoslavije, SSJ i Savez sindikata Austrije”, objašnjavao je Isidor Jablanov, jedan od učesnika ovih savetovanja.

Bečki gastarbajteri 1968. godine

U Austriji je od sedamdesetih godina prošlog veka, postojalo nekoliko krovnih organizacija, koje su imale imena i menjale ih, zavisno kako se manjala politička situacija u maticama Jugoslaviji i Srbiji. One su okupljale oko četrdeset kubova, udruženja i društava.

Sportsko-kulturno društvo jugoslovenskih radnika, odnosno Koordinacioni odbor na nivou Austrije ili Udruženje jugoslovenskih građana, bilo je aktivno od 1974. do 1984. godine. Juna 1979. u prostorijama Centra jugoslovenskih građana „Moša Pijade“ za Gornju Austriju u Lincu, održan je sastanak predstavnika svih jugoslovenaskih klubova sa temom „Organizovanje i jačanje aktivnosti na polju zajedničkih manifestacija“.

Te subote u Lincu – seća se Isidor Jablanov – je predstavljen plan održavanja Prvih Sportskih igara, nacrt krovne organizacije sa planom i programom za naredne godine, registrovanje naših klubova kod austrijskih institucija i pokretanje finansiranja budućih manifestacija. Za subotu 15. septembar 1979. godine, zakazan je sastanak predstavnika jugoslovenskih koordinacionih odbora ili zajednica, kako smo ih nazivali, na nivou Austrije, u prostorijama udruženja „Branko Radičević“ u Beču. Ovom važnom i istorijskom sastanku je predsedavao Bratoljub Ćuk, ispred bečkog Udruženja jugoslovenskih klubova. I po dva predstavnika iz pokrajina, Novak Pribićević, ambasador SFRJ u Beču, nekolicina konzularnih predstavnika i predsednika Koordinacionih odbora jugoslovenskih klubova u Republici Astriji. Usvojena su sva načela sa programom za naredne dve godine i osnovana je krovna organizacija Kordinacioni odbor svih jugoslovenskih klubova u Republici Austriji, sa sedištem u Beču, na adresi Kulturno-informativnog centra.

Izabran je te 1979. Upravni odbor od sedam članova. Usvojen je Pravilnik o radu i predložen Statut Koordinacionog odbora jugoslovenskih klubova. Prvi predsednik postao je inženjer Marko Pejčinoski, aktivista iz Beča, a podpredesdnik je postao Radislav Rade Živaljević iz Štajerske, sekretar Mato Matoković iz Gornje Austrije.

Udruženje jugoslovenskog građana u pokrajinama, sa Koordinacionim centrom udruženja jugoslovenskih građana u Austriji, funkcionisalo je od 1980. godine . Organizovalo je Radničke sportske igre u Lincu, Insbruku, Beču, Salcburgu i drugim gradovima na kome je učestvovalo 1.700 radnika, a u publici je bilo oko 10.000 navijača. Njegovi aktivisti bili su: Mileva Čokić, Momčilo Mirković, Milan Gizdanić, Zlatko Miloradović, Siniša Ostojić, Dušan Petrović, Vladimir Petrović i Milan Marko.

Kako je Smotra folklora 1981. prerasla u Smotru kulturno-umetničkog amaterizma, to je naredne godine formirana i Kulturno –prosvetna zajednica u Beču, kao asocijacija kulturnih klubova jugoslovenskih i srpskih građana, čiji je prvi predsednik bio Branislav Kovač.

Prva „Smotra kulturno-umetničkih aktivnosti jugoslovenskih radnika, omladine i pionira u Austriji“ održana je u Lincu, gde su se osim folklora, takmičili recitatori, učesnici scenske, likovne, literarne kulture, primenjene umetnosti itd. Ova smotra u Lincu je otkrila pravo malo bogatstvo u motivima i načinu rada kao i u prezentaciji muzike, napisane i izgovorene reči.

Najbolji dokaz pune afirmacije kulturno-umetničkih aktivnosti radnika, omladine i pionira u Austriji, je činjenica da su odabrani radovi sa smotre u Lincu bili prikazani na izložbama u nekoliko jugoslovenskih gradova, gde su naišli na izvaredan prijem.

“Zajednica jugoslovenskih klubova postojala je u Austriji, njenim pokrajinama i u Beču od 1984. do 1998. godine, kada je promenila naziv u Zajednicu jugoslovenskih i srpskih klubova. Aktivno je radila na što boljem prilagođavanju radnika i integraciji njih i članova njihovih porodica u austrijsko društvo, ali i negovala njihov nacionalni identitet. Zadržala je bivše jugoslovenske manifestacije kao što su radničke sportske igre, Kviz znanja i Smotra kulturno-umetničkog stvaralaštva”, tvrdi Isidor Jablanov.

Krajem 1990. godine u Austriji je bilo 270 jugoslovenskih klubova. Naši istaknuti aktivisti su, posle svake velike, i dobro organizovane manifestacije, redovno javljali preko radija u emisiji „Večeras zajedno“, koju je za naše ljude priređivao Radio TV Beograd, na čelu sa Dušanom Markovićem. Program je počinjao svako veče u 20.05 sati. Naši klubovi su dobijali i dnevne i nedeljne listove iz zemlje, u kojima su se i sami oglašavali.


Zajednica je solidarno reagovala je na ratna stradanja u otadžbini i organizovala humanitarnu pomoć svom narodu u vrednosti od 310 miliona šilinga. I preko svojih članica organizovala je proteste i demonstracije u Austriji, u austrijskim medijima i širila istinu o srpskom narodu i Srbiji.

Decembra 1993. u Beču je formiran novi Koordinacioni odbor i izabran novi predsednik Stojan Timičić, sa zadatkom da sinhronizuje poslove četrdesetak klubova u glavnom gradu Austrije. Za rukovodioce pododbora za humanitarne poslove izabrana je Snežana Halmer, za prosvetnokulturne poslove Verica Nikolić, za sportske Božin Sudec, za Klub privrednika Dušan Petrović, a za Informativni centar Petar Trišić. Kruna ovih nacionalnih aktivnosti bile su velike demonstracije u centru Beča protiv sankcija uvedenih prema srpskom narodu.

U proleće 1994. godine u Austriji je formirana Inicijativna grupa sa ciljem da preispita mogućnosti osnivanja jedinstvene srpske organizacije. Predsednik ove grupe bio je Milan Škorić, diplomirani pravnik iz Beča. Ova inicijativa je okončana početkom devedesetih formiranjem Saveza jugoslovenskih i srpskih zajednica Austrije, a za predsednika je izabran Radisav Rade Živaljević, zamenik je bio Lazar Bilanović, a sekretar Krstan Ždero.

Bio je to zapravo, začetak formiranja Saveza Srba Austrije – kazivao je Isidor Jablanov, koji je u Beču je šest godina bio i sekretar Saveza Srba u Austriji sa 72 kluba.

Sledi nastavak

Marko Lopušina

 

 

Takođe će vam se svideti

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More