Sveti Stefan čuva Republiku Srpsku

U narodu ovaj svetac se smatra zaštitnikom zidara i onih koji pate od glavobolje

Foto: SPC
300

Trećeg i poslednjeg dana Božićne svetkovine, u Srpskoj pravoslavnoj crkvi i nekim srpskim domaćinstvima 9.januara, proslavlja se Sveti prvomučenik i arhiđakon Stefan. Ovaj dan je i državni praznik u Republici Srpskoj, koja je osnovana 9.januara 1992. U narodu ovaj svetac se smatra zaštitnikom zidara i onih koji pate od glavobolje.

Sveti arhiđakon Stefan je životom platio svoja hrišćanska uverenja u rano hrišćansko doba dok su hrišćani bili progonjeni i tretirani kao sekta kod zvanične starozavetne judejske religije. Bio je Jevrejin i rođak apostola Pavla, a snagom svoje vere činio je mnoga čudesa. Kako je bio prvi od sedmorice koga su apostoli postavili u službu pomaganja siromasima u Jerusalimu, nazvan je arhiđakonom. Njegova dobra dela, pomoć ljudima, kao i čudesa koja je izveo pominju se u Svetom pismu Novog zaveta.

Na jednom skupu Stefan je učestvujući u polemici nadahnuto govorio o Isusu Hristu. Oni koji nisu mogli da ga pobede snagom duha, oklevetali su ga da je pogrdno govorio o svetom mestu i Mojsijevim zakonima. Rasrđena gomila nasrnula je i odvela ga van grada gde je kamenovan do smrti. Mučenje svetog Stefana koji je zapravo bio prvi mučenik– sledbenik njenog sina, posmatrala je izdaleka Presveta Bogorodica sa Jovanom Bogoslovom.

Ovaj svetac ubijen je kad je imao 30. godina, a poslednje reči su mu bile “Gospode, ne uračunaj im greh ovaj”, kaže predanje.

Vernost Hristovoj veri, duhovno uzdizanjemučeničko stradanje i smrt, karakteristični su za gotovo sve biografije hrišćanskih mučenika od 1. do 4. veka.

Spomen Svetom Stefanu obeležava se takođe 28. septembra po novom kalendaru, na dan nalaženja njegovih moštiju u Кafar-Gamali (u Jerusalimu). Kako je kult sveca počeo da raste, pa je i prenos svetiteljevih moštiju iz Jerusalima u Carigrad 15. avgusta po novom kalendaru, bio jedna od značajnijih crkvenih svetkovina. Širenjem kulta ovog mučenika, podstaknuta su brojna hodočašća njegovim crkvama i moštima, kada, kako se veruje, dolazi i do čudesnih isceljenja.U pojedinim srpskim krajevima, naročito u košavskom području, ovog sveca nazivaju i Stevanom Vetrovitim.

Najrašireniji običaj je da se na Stevanjdan iznosi božićna slama iz kuće, koja se, zbog verovanja u njenu plodotvornu moć, prvo pažljivo pometena i skupljena, ostavlja u staje, voćnjak ili među pčele, radi podsticanja roda ili napretka.

Konstantinove crkve u Carigradu

Rimski imperator Konstantin Veliki, inače Nišlija po rođenju, prvi je podigao dve crkve posvećene Svetom arhiđakonu Stefanu, u Carigradu, današnjem Istanbulu, nakon što je 313.godine ozakonio hrišćansku religiju.

TakođePulherija, pobožna sestra Teodosija Drugog, podigla je u carskom dvoru crkvu posvećenu ovom mučeniku, podarivši joj mošti desne ruke Svetog Stefana. Prilikom posete Jerusalimu, carica Evdokija je priložila potrebna sredstva kako bi bila podignuta bazilika Svetog Stefana, na mestu njegovog mučeničkog stradanja. Pored ovog, carica je 439. iz Jerusalima donela i deo moštiju svetog Stefana, koje je poklonila bazilici Svetog Lavrentija u Carigradu. Širenjem kulta Svetog Stefana, na Zapadu niče veliki broj crkava njemu posvećeniha mnogi gradovi stavljaju se pod njegovu zaštitu, kao npr. Кapua i Prato u Italiji i Mec u Francuskoj. Tokom srednjeg veka pominje se crkva San Stefano Rotondo u Rimu, u kojoj se, prema istorijskim izvorima, nalazio deo svečevih moštiju.

 

Patron dinastije Nemanjić

Svetom Stefanu, čiji je kult veoma ukorenjen među Srbima, posvećene su mnoge crkve i manastiri: Morača, Banjska, crkva Lazarica, Lipovac, Кoporin (posvećen prenosu moštiju sv. Stefana), Lepenac, Slanci (metoh manastira Hilandara) itd. Od kraja 12. do početka 15. veka kult Svetog Stefana se u srpskim zemljama lakše prati, a vremenom počinje da dobija nacionalni karakter. Sveti Stefan je shvatan ne samo kao simbolični zaštitnik države, već i kao zastupnik svakog nemanjićkog vladara.

Odnosi Nemanjića sa vizantijskom prestonicom su u doba njihove vladavine bili veoma živi, tako da predstavnici ove srpske dinastije, boraveći u Carigradu obilazili čuvene hramove, među njima i drevna svetilišta posvećena Svetom StefanuTako da se pod carigradskim uticajem u srpskim sredinama podiže veliki broj crkava, kapela i paraklisa koje su kao patrona (zaštitnika) imali ovog svetitelja.

Srpski kralj Milutin je ovog svetitelja smatrao za svog ličnog zaštitnika, te mu je posvetio i svoju grobnu crkvu u manastiru Banjska. potonji srpski vladari crkve i gradove posvećuju Svetom arhiđakonu Stefanu prvomučeniku. Car Dušan Silni je na reversu svojih pečata imao utisnut lik prvomučenika Stefana. Istog svetitelja srećemo i na reversu pečata cara Uroša, a to dokazuje da se značaj i posebna značenja ovog kulta ne gube u doba srpskog carstva.

Кult Svetog Stefana širio se kako se širila srpska država. Sa Milutinom on stiže u oblast Skoplja i Кumanova, a sa Dušanom do Ohrida. Кnez Lazar, despot Stefan Lazarević i njihovi feudalci ga prenose na sever i slave u moravskoj Srbiji.

Gepostet von Manastir Sveti Stefan am Mittwoch, 8. Januar 2020

Interesantno je da je tokom 12. i 13. veka, za članove srpske vladarske loze, u zvaničnim ispravama postojala praksa dvostruke upotrebe imena Stefan – kao ličnog imena (Stefan, Nemanjin sin; Stefan sin Dečanskog) i kao titularnog imena (Stefan Nemanja, Stefan Radoslav, Stefan Vladislav, Stefan Uroš Prvi, Stefan Dragutin, Stefan Dušan). Da se druga dva Nemanjina sina, Vukan i Rastko ne navode sa dvostrukim imenom, nameće pretpostavku da je veliki župan Nemanja uveo običaj da jedino vrhovni vladar ima prava na ime Stefan kao titularno ime.

Кult svetog Stefana nije se sasvim ugasio sa propašču srpske srednjovekovne države i doživeo je obnovu krajem 16. i početkom 17. veka. Obnova se vezuje za tada značajnog književnika i slikara – Longina (napisao Akatist svetom Stefanu). Longin je po svemu sudeći bio izuzetna figura u tadašnjem društvu. Bio je monah Pećke patrijaršije, koji je učestvovao u njenoj obnovi, pa nije neverovatno da u njegovom interesovanju za sv. Stefana postoje i neki odrazi politički obnovljene Patrijaršije i nastojanje njenih vođa za obnavljanjem srpske države.

Manastir u Slancima metoh Hilandara

Manastir Slanci posvećen Svetom arhiđakonu Stefanu, nalazi se kod Beograda, istoimenom selu, udaljenom oko 17 kilometara od centra srpske prestonice. Manastir je metoh, tj posed manastira Hilandara sa Svete gore atoske na severu Grčke. Ujedno je i arheološko nalazište, pa je manastirski kompleks zaštićeni lokalitet.

Po jednom predanju, manastir je osnovao Rastko Nemanjić, odnosno sveti Sava još na početku 13 veka i u blizini ove svetinje je izvor Svetog SaveDruga priča kaže da je ktitor kralj Dragutin. Manastir je posebno oživeo u periodu srpske depotovine pod Despotom Stefanom Lazarevićem i Despotom Đurađom Brankovićem. Zahvaljujući velikom ktitorstvu despotske kuće Brankovića manastir je promenio dotadašnju krsnu slavu praznik Vavedenja Presvete Bogorodice i prihvatio novu, Arhiđakona Stefana, slavu porodice Branković, koji se slavi 9. januara po novom, odnosno 28. decembra po starom kalendaru.

Posle pada Depotovine 1459. godine, pod tursku okupacionu vlast, Slanački manastir je bio opljačkan i razrušen, a monaštvo pobijeno. Delio je sudbinu naroda i kroz burnu istoriju više puta stradao (1690., 1739., 1787.), a potom obnavljan.

Danas je manastir muški i ima važnu ulogu u u životu srpske crkve – u njegovom bratstvu se pripremaju monasi koji će popunjavati bratstvo manastira Hilandara.

R.Lončar

Izvor Naši u svetu
Takođe će vam se svideti

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More